أبو المكارم محمود بن أبي المكارم حسنى واعظ

296

دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى )

تصرّف در آن كردن بغايت عالمم ؛ و گفته‌اند : حافظ كتب خذاام و بر معاني آن استوارم و هداية عباد و مصالح امور و رشاد در دانستن آنست ؛ و گفته‌اند : ( 589 ) در آيت تقديم تأخيرى هست ؛ و تقدير چنين است : اجعلنى على خزائن الأرض انى حفيظ عليم قال الملك انك اليوم لدينا مكين أمين اى اجابه الى ملتمسه ، آنچ التماس او بوذ مبذول داشت . « وَ كَذلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ » ما - كى خذاونديم - يوسف را در زمين مكانت و دولت داذيم . در قصّه آورده‌اند كى ملك يوسف را بر تخت مملكت بنشاند ، و فوّض اليه جميع أموره و جعله مكان العزيز قطفير ، و همه كارها بيوسف باز گذاشت و او را عوض عزيز ساخت و نام او قطفير يا اطفير بوذ و عزيز در آن چند شب وفاة يافت و ملك زن عزيز را - يعنى راعيل يا زليخا - بزنى بيوسف داذ . يوسف چون با وى ببوذ ، كانت عذراء ، دختر بوذ ؛ پس يوسف را از وى دو پسر بوجود آمذ : افراييم و ميشا . « يَتَبَوَّأُ مِنْها حَيْثُ يَشاءُ » ينزل منها حيث يريد و يهوى ، يعنى در زمين هر جا كى مراد او بوذى منزل ساختى « نُصِيبُ بِرَحْمَتِنا مَنْ نَشاءُ » برسانيم برحمت ( 590 ) خوذ هر كرا كى خواهيم « وَ لا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ » و مزد نيكوكاران ضايع نگردانيم . « وَ لَأَجْرُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا » و مزد آخرة نيكوتر است از دولت و نعمت دنيا آنانرا كى ايمان آورده‌اند ؛ و مراد ازين يوسف است و غير او از مؤمنان تا روز قيامت . « وَ كانُوا يَتَّقُونَ » اى الشّرك و الفواحش ، و ايشان از شرك و فواحش - يعنى زنا و غير آن از بذيها - پرهيز كنند و از خذاى - تعالى - بترسند . پس سالهاى فراخي نعمت بگذشت و قحط سالها در آمذ و قحط در مصر و نواحي مصر و شام و أطراف ديگر عام شذ و قلّة طعام پديذ آمذ ؛ و كان بمصر ما اعدّوه بنصيحة يوسف ، و در مصر آنچ بنصيحت يوسف ذخيره كرده 2183 بوذند و مرتّب داشته ، مهيّا بوذ ؛ فجعل اهل مصر يبتاعون بالنّقود حتّى لم يبق لهم درهم ، پس اهل مصر هر نقدى كى داشتند مىداذند و طعام مىستذند و به قوت صرف مىكردند تا ايشانرا ( 591 ) درم و دينار نماند ؛ ثم يبتاعون بالحلىّ و الجواهر ، پس بزرينه و جوهر قوت مىخريذند ؛ ثم بالمواشي و الدّوابّ ؛ پس بچهارپايان ، پس به بنده و كنيزك ، پس بضياع و عقار و سراها ،